Trua myr smeltar bort – KI avdekker omfattande tap

– Palsmyra er som eit termometer for aukande temperaturar i Noreg. Klima og natur heng uløyseleg saman, og det er urovekkjande å sjå korleis klimaendringane allereie har endra naturen rundt oss, seier Hilde Singsaas, direktør for Miljødirektoratet.

På oppdrag frå Miljødirektoratet har teknologiselskapet Field Geospatial, i samarbeid med konsulentselskapet Sállir Natur, utvikla ein maskinlæringsmodell, altså eit dataprogram med kunstig intelligens, som lærer seg å kjenne igjen palsmyr på bilete. Ved å analysere satellittbilete og flybilete, har dei no laget det første heildekkande kartet over den trua naturtypen palsmyr i Noreg.

Modellen har kartlagt 216 km² palsmyr i Noreg. Den har også identifisert til saman 1106 km² med restar, som ein gong har vore palsmyr. Det betyr at 70-80 % av palsmyra vi har hatt i Noreg allereie er forsvunne.

Sjå kart her: Kartlegging av palsmyrsystemer

Kollapsar på grunn av varmare temperaturar

Palsmyr er vurdert som kritisk trua i raudlista for naturtypar 2025. Myrtypen finst berre der det er permafrost, slik som på Dovre og i Nordland, Troms og Finnmark.

Den blir kjenneteikna av våte, flate jordvassmyrar med store, spreidde torvhaugar, kalla palsar, som har ein kjerne av is gjennom heile året.

Men når temperaturen stig, smeltar iskjernen, og palsane kollapsar.

– Nokre artar kan flytte seg nordover eller høgare opp i terrenget når klimaet endrar seg. Palsmyra har ingen slike moglegheiter, så derfor er det sannsynleg at vi vil miste denne naturtypen på sikt, seier miljødirektør Hilde Singsaas.

Tapet av palsmyr gjer at vi sannsynlegvis vil få færre av artane som er spesielt tilpassa akkurat dette økosystemet.

Eit eksempel er planten lappstarr, som finst hovudsakleg i palsmyr. Raudlista for artar estimerer at bestanden vil bli 20-40 % mindre dei neste 30 åra på grunn av tapet av palsmyr, og har gitt arten statusen sårbar (VU).

Maskinlæringsmodell kan spore endringar over tid

I tillegg til å bruke maskinlæring til å kartleggje palsmyr både i dag og tilbake i tid, har Fields utvikla ein maskinlæringsmodell som kan finkartleggje ulike arealtypar og dermed spore detaljerte endringar over tid.

Dette gir heilt nye moglegheiter for å kunne overvake påverknaden til klimaendringane på palsmyra.

– Kunstig intelligens har gitt eit viktig løft til overvakinga av korleis klimaendringar påverkar sårbar natur. Ved å kombinere maskinlæring og satellittbilete, blir overvakinga av naturen både meir effektiv og enklare å skalere opp enn tradisjonelle kartleggingsmetodar, seier Hilde Singsaas.

Biletetekst: Analyse av flyfoto viser at volumet på palsane i Ferdesmyra i Sør-Varanger i Finnmark har vorte heile 93 % mindre sidan 1970-talet fram til 2020.

Sjå rapporten: Kartlegging og overvåking av palsmyr med fjernmåling

Fakta: Verdas våtmarksdag 2. februar

Noreg var blant dei første landa som slutta seg til Ramsarkonvensjonen, også kalla våtmarskonvensjonen, som vart vedteken 2. februar 1971 i den iranske byen Ramsar.

Det gjer dagen i dag, som kvart år markerer verdas våtmarksdag, til 55-årsdagen for den internasjonale miljøavtalen om bruk og vern av våtmarkene i verda.