Bladlus trugar salatavlingar – ei varsellampe for norsk beredskap

– Vi får tilbakemeldingar frå salatdyrkarar og andre som fryktar for avlinga når skadegjerarane spreier seg utover sommaren, og dei ikkje lenger har tilgang til plantevernmiddelet dei tidlegare kunne nytte, seier forskingssjef Ingeborg Klingen ved NIBIO.

Ho er ein av forfattarane bak rapporten som peikar på eit meir overordna problem: mangelen på gode alternativ til kjemiske plantevernmiddel i norsk landbruk.

– Vi har eit mål om å redusere bruken av kjemiske middel, men vi manglar framleis gode nok løysingar innan integrert plantevern (IPV) som kan erstatte dei. Det blir veldig tydeleg i situasjonar som denne, seier Klingen.

Kan gi store avlingstap

Ifølgje rapporten er plantehelse heilt avgjerande for norsk matproduksjon. Uten effektive tiltak mot skadegjerarar kan avlingstap vere mellom 50 og 80 prosent i enkelte kulturar.

– Dette viser kor sårbart systemet er. Når vi manglar tiltak mot konkrete skadegjerarar, får det direkte konsekvensar for avling, økonomi og matberedskap, seier Klingen.

Sidan 2015 har Noreg følgt EU sitt direktiv for berekraftig bruk av plantevernmiddel, med mål om meir integrert plantevern og redusert kjemikaliebruk. Men over ti år etter er mange av løysingane framleis ikkje på plass.

– Det er framleis for få praktisk brukbare IPV-verktøy for dyrkarane. Samtidig ser vi at bruken av enkelte kjemiske middel aukar, ikkje går ned, seier ho.

Treng nye løysingar raskt

Rapporten peikar på fleire behov: meir forsking og utvikling av alternative metodar, betre regelverk tilpassa nye løysingar og auka kunnskap om korleis klimaendringar påverkar skadegjerarar.

– Vi må utvikle nye metodar som kan erstatte kjemiske middel. Det handlar både om plantevernprodukt med lav risiko, teknologi og betre forståing av samspelet mellom plantar, skadegjerar og miljø. Når det gjeld tilgang til plantevernmiddel med lav risiko har norske bønder færre å velje mellom enn kollegaer elles i Europa, seier Klingen.  

Ho understrekar at utfordringa ikkje berre gjeld salat, men ei rekkje kulturar i norsk planteproduksjon.– Dette handlar om systemet som heilskap. Mangelen på verktøy er ikkje avgrensa til eitt skadeinsekt eller éin kultur.

Ikkje bekmørkt

Sjølv om situasjonen er krevjande, peikar rapporten også på at norsk forsking og næring har vore gode på enkelte område. Særleg innan presisjonsjordbruk og teknologi for ugraskontroll er det utvikla løysingar som reduserer bruken av plantevernmiddel betydeleg.

– Norske aktørar har vore dyktige på å utvikle teknologi som både blir brukt nasjonalt og eksportert. Dette viser at det er mogleg å få til innovasjon på området, seier Klingen.

Balansen blir vanskelegare

Samtidig som fleire kjemiske plantevernmiddel blir fasa ut av omsyn til miljø og helse, aukar behovet for alternative løysingar.

– Vi står i ein krevjande balanse: Vi skal redusere kjemikaliebruken, men samstundes sikre matproduksjonen. Då er vi heilt avhengige av å utvikle fungerande alternativ, seier Klingen.

For salatdyrkarane er behovet akutt. For landbruket som heilskap er det ein varsellampe.

– Dette viser kor viktig det er å styrkje forsking, utvikling og samarbeid mellom forskarar, rådgivarar og næring. Elles risikerer vi fleire slike «hol» i plantevernet framover, avsluttar ho.