Kveite gir ikkje betre lønsemd enn bygg – høg risiko held produksjonen nede

– Når bygg gir like godt dekningsbidrag som kveite, samstundes som risikoen er lågare, er det forståeleg at mange vel bygg, seier Amund Dønnum, kornbonde og leiar for Matkornpartnerskapet.

Like inntekter – ulik risiko

NIBIO har analysert rekneskapstal frå rundt 1000 gardsbruk i perioden 2020–2024. Resultata viser at dekningsbidraget for kveite og bygg i snitt er om lag likt når tilskot er rekna med.

Samtidig varierer resultata meir i kveiteproduksjon. Risikoen er høgare, både agronomisk og økonomisk.

– Det krev mykje for å oppnå matkornkvalitet. Blir det vått vêr under innhausting, kan kvaliteten falle, og kveiten må seljast som fôr til lågare pris, forklarar Dønnum.

Dermed får ikkje bonden nødvendigvis betre betalt for å dyrke kveite – sjølv om marknaden etterspør det.

Høge krav til investeringar

Analysen viser også at lønsam kveiteproduksjon ofte krev store investeringar.

Bønder med eigen korntørke og lagerkapasitet oppnår betre resultat, fordi dei i større grad klarer å sikre kvaliteten på kornet. Samstundes er dette investeringar som kostar fleire millionar kroner, og som i praksis berre er aktuelle for større bruk.

– Mange peiker på manglande tørke- og lagringskapasitet som ei viktig flaskehals, seier seniorrådgjevar Anna Landrø Hjelt i NIBIO.

Ho understrekar at bønder med eigen kapasitet står betre rusta til å handtere år med vanskelege innhaustingsforhold.

Dette kan auke kveiteproduksjonen

For å få fleire bønder til å satse på kveite, må risikoen ned, ifølgje analysen.

Tre tiltak peiker seg ut:

• auka arealtilskot for kveite
• høgare pris på fôrkveite
• investeringsstøtte til tørke- og lagringsanlegg

– Eit høgare arealtilskot er det mest kostnadseffektive tiltaket for å betre lønsemda totalt, seier Landrø Hjelt.

Dersom målet er å redusere risikoen ved kvalitetstap, kan høgare pris på fôrkveite vere meir treffsikkert.

Viktig for norsk sjølvforsyning

Bakgrunnen for analysen er målet om å auke norsk produksjon av matkorn. I dag blir ein stor del av kveiten importert, og sjølvforsyningsgraden for mat er rundt 40 prosent målt i energi.

Det er brei semje om at norskandelen av matkorn kan aukast betydeleg. Likevel har kveiteproduksjonen berre auka svakt dei siste åra.

– Skal vi få til ein kraftig auke, må vi løyse både risikoen og logistikken. Kveite må bli eit trygt val for bonden – ikkje eit vågespel, seier Dønnum.