Desse tiltaka gir håp for trua artar

– Regjeringa er oppteken av å redusere naturtapet. Derfor er det oppløftande å sjå at innsatsen vi har gjort for å betre situasjonen for trua artar og naturtypar over tid verkar. Eg er spesielt glad for å sjå at vi no ser ei positiv utvikling blant nokre trua artar i Oslofjorden, seier klima- og miljøminister Andreas Bjelland Eriksen.

– Mange trua artar har no så små og sårbare bestandar at dei er avhengige av bevaringstiltak for å overleve. Overvakinga av tiltaka viser kvar innsatsen må trappast opp, og kva tiltak som gir best effekt. Det er gledeleg å få stadfesta at tiltaka verkar, seier Hilde Singsaas, direktør for Miljødirektoratet.

Miljødirektoratet har no fått ein ny rapport frå prosjektet overvaking av effektar av tiltak for trua natur. Overvakinga viser at fleire trua artar responderer positivt på tiltaka som er igangsett.

God effekt for klippeblåveng og honningblom rundt Oslofjorden

I 2025 hadde den kritisk trua dagsommarfuglen klippeblåveng dei høgaste egg- og larvetala, 2128 egg og larvar, som er målte sidan overvakinga starta i 2010. Det er takka vere at leveområda som var i ferd med å gro igjen har vorte rydda, og at nye klippeblåvenglarvar er sett ut i området.

I 2024 vart det sett ut 255 klippeblåvenglarvar og i 2025 over 500 larvar på Fredriksten festning i Halden. Det blir planlagt nye utsetjingar sommaren 2026.

På Hvaler har målretta skjøtsel av enger hatt positiv effekt på den kritisk trua orkideen honningblom – på dei fire stadene den framleis veks. Ved å tynne ut og fjerne konkurrerande vegetasjon, har bestandar som tidlegare hadde tilbakegang vorte stabile.

– Vi veit at mange trua artar slit i område rundt Oslofjorden, både over og under vatn. Det store presset på areala i desse områda gjer at mange trua artar treng nødhjelp for å overleve framover, seier miljødirektør Singsaas.

Vil bevare den siste førekomsten av Trønderlav

Trønderlåg er ein av dei mest sjeldne lågartane i verda, og har i dag berre éin gjenverande førekomst i Europa – i Innlandet.

Arten voks tidlegare både i Trøndelag og i Värmland i Sverige, men er no forsvunnen frå begge område. Overvakinga på lokaliteten i Innlandet viser ein stabil, men svak bestand. Forsøk på å flytte individ har gitt varierande resultat, og Miljødirektoratet tilrår å utvide tiltaket.

Fjerning av lupin hjelper trua bille

Langs Gaula i Trøndelag har fjerning av den fremja arten hagelupin gitt betre forhold for den sterkt trua billa elvesandjeger, som no viser positiv utvikling fleire stader.

Sjå korleis du kan bidra til at plantane du har i hagen ikkje spreier seg ut i naturen her:

Rettleiar: Unngå spreiing av framande artar frå hagen din - miljodirektoratet.no

Overvakar bestandar over tid

Noreg har som mål at ingen artar og naturtypar skal utryddast, og at utviklinga for trua og nær trua artar og naturtypar skal betrast.

Prosjektet overvaking av effektar av tiltak for trua natur har gått føre seg sidan 2022. I fjor vart tiltak for ti artar og éin naturtype overvakte. Overvakinga byggjer på data frå dei siste ti åra eller meir, og viser korleis ulike tiltak påverkar bestandane over tid.

Tiltaka som blir overvakte er mellom anna kamp mot framande artar, skjøtsel for å hindre gjengroing og bevaringsutsetjing.

Målet er å gi forvaltninga kunnskap om effekten av igangsette naturtiltak, slik at ein kan styrkje avgjerdsgrunnlaget og gjere det lettare å velje tiltak som faktisk verkar.

NINA gjennomfører overvakinga og samarbeider med kommunar, Statsforvaltaren, Forsvarsbygg, grunneigarar og privatpersonar. Statsforvaltaren har ei nøkkelrolle i å setje i gang og følgje opp tiltak lokalt.

Mange av tiltaka blir sette i gang som følgje av søknader om tilskot til tiltak for trua natur.  Her kan du lese meir om denne tilskotsordninga:

Over 1100 naturtiltak fekk støtte i 2025 - miljodirektoratet.no

Må halde fram innsatsen

Overvakingsprosjektet viser at målretta naturtiltak verkar når dei blir gjennomførte over tid og byggjer på god kunnskap. Miljødirektoratet vurderer at det er eit behov for auka innsats på bevaringsutsetjing for å styrkje små og isolerte bestandar. Samtidig må påverknadsfaktorar som framande artar, gjengroing og øydelagde leveområde handterast for at tiltaka skal gi varig effekt.

– Trua artar og naturtypar kan hente seg inn om dei får moglegheita, men det krev at innsatsen held fram. Ved å overvake effekten av tiltaka som går føre seg, får vi eit godt grunnlag for å seie kva som verkar best. Det er avgjerande for å kunne bruke ressursane effektivt og målretta dei neste åra, seier Singsaas.

Her kan du lese meir om status og tiltak for trua natur i Noreg:

Trua artar og naturtypar - miljodirektoratet.no

Les meir om korleis Miljødirektoratet jobbar med å overvake endringar i status og tilstand som følgje av bevaringstiltak for trua artar og naturtypar:

Effektovervaking av trua artar og naturtypar - miljodirektoratet.no

Denne rapporten presenterer Miljødirektoratets tilrådingar for bevaringsutsetjing av trua artar:

Miljødirektoratets tilrådingar for bevaringsutsetjing av trua artar - miljodirektoratet.no

Fakta: Artane og naturtypen i prosjektet

a) Naturtype:

Open grunnlendt kalkmark, sterkt trua, utvald naturtype

b) Artar:

1. Drakehovud Dracocephalum ruyschiana, sårbar, prioritert art
2. Honningblom Herminium monorchis, kritisk trua, prioritert art
3. Elvesandjeger Cicindela maritima, sterkt trua, prioritert art
4. Klippeblåveng Scolitantides orion, kritisk trua, prioritert art
5. Trøndertorvmose Sphagnum troendelagicum, sterkt trua, prioritert art
6. Stor elvebreddedderkopp Arctosa cinerea, sterkt trua
7. Prikkruteveng Melitaea cinxia, kritisk trua
8. Trønderlåg Erioderma pedicellatum, kritisk trua
9. Stjernebønnelåg Buellia asterella, kritisk trua
10. Oskeglye Collema leptaleum, kritisk trua

Fakta: Kva er bevaringsutsetjing?

Bevaringsutsetjing betyr at vi flytter eller set ut ein art, med mål om å bevare arten og økosystemet han lever i.

Dette inkluderer å samle inn individ frå naturen, å avle opp eller dyrke dei fram i kontrollererte forhold dersom det er nødvendig, og å setje dei ut i naturen igjen.

Bevaringsutsetjing er eit tiltak for å styrkje ein eksisterande bestand, for å gjeninnføre ein art der han tidlegare har levd, eller etablere ein heilt ny bestand i eit område som passar for arten.