102 framande artar kan bli forbodne - truar norsk natur

For presse: Sjå tilrådninga under vedlegg.

- Framande artar er blant dei største truslane mot norsk natur. Tilrådinga vår er eit viktig steg i arbeidet for å ta vare på det norske naturmangfaldet, seier direktør for Miljødirektoratet, Hilde Singsaas. 

På oppdrag frå Klima- og miljødepartementet har Miljødirektoratet gjennomført to høyringar av forslag til endringar i forskrift om framande organismar. No legg direktoratet fram den endelege tilrådinga si, der det blir foreslått forbod mot 95 framande plantar og sju krabbeartar som kan skade norsk natur. 

Les tilrådinga her: Lenkje  
Les meir om framande artar her:  Framande artar - miljodirektoratet.no 

Kva betyr dette for deg?  

Forslaget er ikkje eit endeleg vedtak. Det er Klima- og miljødepartementet som behandlar og vedtek ny forskrift.  

Når forskrifta trer i kraft: 

• Du kan behalde plantar du allereie har i hagen. 

• Du kan ikkje plante artane på nytt eller dele stiklingar, frø eller rotskot. 

• Innførsel, sal og ny utsetjing av forbodne artar blir ikkje tillaten. 

Næringsaktørar som blir påverka av forskrifta kan også få utsett iverksetjing. Les meir om dette her. 

Truar norsk natur  

Vurderingane i tilrådinga er gjorde på grunnlag av økologisk risiko, spreiingspotensial, påverknad på økosystemtenester, nytteverdi og om det finnes gode nok alternativ til dei plantane direktoratet tilrår å forby.  

Forslaget byggjer på Artsdatabankens framandartliste frå 2023. Av rundt 1300 framande artar på lista vart 192 plantar vurderte til å utgjere høg eller svært høg risiko. 

Miljødirektoratet foreslår å forby 82 av desse i tillegg til dei som er forbodne i dag. Direktoratet foreslår også å forby 13 dørstokkart - det vil seie artar som enno ikkje er etablert. Desse har lågare risiko, men har likevel stort potensial til å gjere skade om dei får lov til å etablere seg i Noreg.  

 – Plantane vi foreslår å forby, spreier seg raskt og konkurrerer ut artane som naturleg høyrer heime i norsk natur. Når ein framand art først har etablert seg er det ofte vanskeleg å få bukt med han. Tidleg innsats er derfor avgjerande, seier Singsaas. 

Store kostnader  

– Skadelege framande artar har store kostnader for samfunnet. Desse vil auke om vi ikkje agerer raskt. Vi ser allereie at staten, kommunar, grunneigarar og frivillige eldsjeler bruker store ressursar på tiltak, seier Singsaas.  

I tillegg til tiltakskostnader kjem store kostnader knytte til skadar som dei framande artane påfører samfunnet. Ifølgje ein fersk artikkel frå NMBU (Noregs miljø- og biovitskaplege universitet) kan dei totale kostnadene for Noreg utgjere seg opp mot totalt 27 milliardar kroner i året. 

Juletrebransjen blir ikkje påverka

Tilrådinga inneber forbod mot innføring, omsetjing og planting av fjelledelgran i private hagar og grøntanlegg, på grunn av spreiingsrisiko. Forslaget fekk fleire reaksjonar i høyringa, men Miljødirektoratet påpeikar at det ikkje betyr kroken på døra for den norske juletrebransjen.  

– Vi såg i høyringa at mange var bekymra for at forslaget ville ramme norsk juletreproduksjon. Det kan vi avkrefte. Fjelledelgran vil framleis kunne importerast, og dyrkast til kommersiell produksjon av juletre og pyntegrønt. Det blir gjort gjennom søknadsordninga i forskrift om utsetjing av utanlandske treslag til skogbruksformål, seier Singsaas. 

Foreslår å forby storsurbær, ikkje svartsurbær 

Storsurbær er ein av artane som blir foreslåtte forbode. Den kan likne på den populære svartsurbæren (Aronia melanocarpa), som mange kjenner som aronia. Høyringa viser at artane ofte blir forveksla, men svartsurbær har lågare risiko og blir ikkje omfatta av forslaget.

Kulturhistoriske omsyn

Fleire av artane som blir foreslåtte forbode, har lang tradisjon i norske hagar og parkar. Sjølv om dei har kulturhistorisk verdi, blir dei framleis vurderte å utgjere risiko for naturmangfaldet. Forskrifta opnar likevel for unntak for sortar med lågare risiko, og det kan også givast dispensasjonar for utsetjing i kulturhistoriske anlegg.

To artar blir tekne ut av forslaget  

Direktoratet har justert delar av forslaget etter høyringsinnspela. Grasarten vegraudsvingel blir teken ut av tilrådinga etter ny dokumentasjon som viser større bruk enn venta og større uvisse til om det finst alternativ som kan erstatte vegraudsvingen.  

For syrinarten Syringa vulgaris har Klima- og miljødepartementet bede om ei forklaring for vurderingane og innspela, utan endeleg tilråding. Denne arten er derfor utelaten frå forslaget.  

Har vurdert alle høringinnspel

Andre artar, som til dømes blåleddved og villvin, fekk også mange innspel i høyringa. Desse står likevel framleis på lista over artar som blir tilrådde forbode, fordi dei blir vurderte å ha svært høg økologisk risiko. Miljødirektoratet peikar samtidig på at det finst alternativ for alle artar i forslaget, som rådhusvillvin for villvin.  

– Vi har vurdert alle innspel grundig, men står fast på vurderinga der det er stor risiko for naturen. Viss arten er skadeleg for naturmangfaldet, er det viktig å unngå at han spreier seg ytterlegare, seier Singsaas.  

Fakta: Dette har skjedd i arbeidet med nytt forbod mot skadelege fremja plantar:  

• Februar 2022: Miljødirektoratet leverer eit forslag til kriteriesett for nye forbod mot karplantar etter, oppdrag frå Klima- og miljødepartementet (KLD). 

  Januar 2023: Nytt oppdrag frå KLD: Vurdere artane i ny framandartliste i samsvar med eit oppdatert kriteriesett. 

  Februar 2023: Miljødirektoratet får oppdatert kriteriesett frå KLD.  

  August 2023: Framandartlista 2023 blir publisert på Artsdatabankens sider 

  April 2024: Miljødirektoratet leverer forslag til ny forbodsliste og høyringsnotat til KLD, som svar på oppdraget frå januar 2023.  

  September 2024: Forslaget blir sendt på høyring fram til årsskiftet 

  Januar 2026: Levering av samla tilråding om planteforbod og andre endringar i forskrift om framande organismar til KLD.