MEMELAND opnar nytt vindauge mot mellomalderens Europa

Det europeiske forskingsrådet har løyvd 13 millionar euro i støtte til MEMELAND (Molecular Ecology of Medieval European Landscapes). Prosjektet skal avdekkje korleis jordbruket i mellomalderen har forma dagens landskap og biologiske mangfald.

Finn rettesnorer i jordsmon og sediment

Memeland si underliggjande metode er å ta prøver av og analysere sediment og jordsmon i innsjøar og vatn i heile Europa, såkalla sedimentært DNA (SedaDNA).

Sedimenta på botnen av innsjøar og andre vassførekomstar har for det meste vore uforstyrra gjennom hundreåra, og kan derfor gje ei eineståande innsikt i klima, økologi, flora, fauna og menneskeleg aktivitet i området rundt.

Ei ny og tverrfagleg tilnærming

Tre fagfelt skal analysere sedimenta og gje oss svar:

• Lipidbiomarkørar vil avsløre kva dyr og menneske åt.
• Arkeobotaniske restar (til dømes pollen) vil avsløre kva planter og avlingar som vaks der.
• Kronologiforskinga vil bruke metodar som karbon14-datering for å avsløre når dei ulike spora vart laga.

– Denne finansieringa vil gjere det mogleg å lansere ei ny og spennande tilnærming til å ikkje berre forstå, men og verne landskapa i Nord-Europa og det viktige biologiske mangfalda der. For første gong vil vi kunne sjå korleis miljøet vårt vart til, seier professor Anthony Brown ved UiT Noregs arktiske universitetsmuseum i Tromsø.

Over 100 lokalitetar er valde ut for sedaDNA, og i tillegg skal ein ta prøver for biomarkørar og arkeobotanikk på seks detaljerte lokalitetar.

Tidlegare arbeid med sedaDNA har mellom anna vist at ein finn DNA frå djupborande makk i innsjøar. Makken vart truleg bringa dit av moldplogen som endra jordbruket i mellomalderens Europa. Då kan ein tidfeste når jordbruket i området tok i bruk plogen.

Rettleiing for restaurering av europeiske landskap

Over heile Europa finst det initiativ for å tilbakeføre landområde til sin «naturlege» tilstand. Avhengig av kva ein legg i omgrepet «naturleg tilstand», vil dette prosjektet vere ei rettesnor for å tilbakeføre delar av landskapet og økologien til den historiske tilstanden sin – slik at vi kan restaurere og til og med forbetre dei øydelagde landskapa våre.

Andre viktige brikker i puslespelet som MEMELAND vil sjå etter, er

• Var mellomalderen ein jordbruksrevolusjon eller ei økologisk degradering?
• Var det eliten, bøndene eller begge deler som dreiv fram endringane?
• Kva rolle spelte klima og sjukdom?

Slike prosjekt må vere store

Dette ambisiøse prosjektet, som involverer fleire fagdisiplinar, har som mål å gje omfattande svar som ut over dei einskilde disiplinane – svar der summen er større enn delane.

Geir Rudolfsen er instituttleiar for Noregs arktiske universitetsmuseum og sjølvsagt særs nøgd med å få MEMELAND til instituttet. Han seier prosjektet er eit fantastisk eksempel på korleis store og tverrfaglege prosjekt kan gje unik innsikt.

– Slike prosjekt må vere store for å få ein heilskapleg forståing og innsyn i korleis dei ulike faktorane påverkar kvarandre. MEMELAND kjem til å styrke museet fagleg og bidra til at universitetsmuseet i Tromsø er verdsleiande innan sedaDNA, seier han.

FAKTA OM MEMELAND

ERC Synergy Grant for MEMELAND er på 13 537 645 euro. UiT-komponenten er på 7 075 963 euro.

Prosjektleiarar og institusjonar

• cPI Prof Tony G Brown, Noregs arktiske universitet (UiT), Noreg
• PI: Prof. Helena Hamerow, Institute of Archaeology, University of Oxford, Storbritannia
• PI: Prof. Nathalie Dubois, Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (EAWAG*), Zürich, Sveits
• PI: Prof. Andreas Lang, Paris Loudon-universitetet, Salzburg, Østerrike

Til saman vil forskarar med 13 ulike nasjonalitetar bidra til prosjektet.

*Namnet Eawag er avleidd av det tyske akronymet Eidgenössische Anstalt für Wasserversorgung, Abwasserreinigung und Gewässerschutz.