Uvanleg mange nematodeangrep i årets korn

Nematodar er små rundormar som lev i jorda. Dei fleste er heilt uproblematiske, men nokre kan gi store skader på planter. I år melder rådgivarar i Norsk Landbruksrådgiving (NLR) om fleire og store angrep i årets korn.

– I år har forholda for nematodane vore gunstige. Våren har vore lang og kald, fortel Ingvild Evju som er rådgjevar i NLR i Vestfold og Telemark.

– Det er ikkje noko nytt at me har nematodar her i Vestfold, men det er større angrep i år enn det me har sett før. Dette gjeld også for resten av Austlandet.

Eit godt vekstskifte er nøkkelen

Dei vanlegaste nematodane som gjer skade i korn er korncystenematodar. Hoene kryp inn planterøtene, og suger næring frå planten. Dette reduserer evna plantane har til å ta opp næring, røtene blir buskete, og veksten blir hemma.

– Angrep kan gi flekker i åkeren med gulna planter og dårleg vekst. Den dårlege etableringa gjer også at ugraset får betre forhold, forklarer Marit Skuterud Vennatrø. Ho forskar på nematodar i NIBIO.

– Fordi symptoma kan likne på andre agronomiske problem som tørkestress, blir nematodane ofte ikkje oppdaga før skaden har blitt omfattande. Då tek det tid å få ned smitta. Derfor er førebygging eit av dei viktigaste verktøya mot nematodane, påpeiker Skuterud Vennatrø.

Korncystenematodane klekker frå egg i jorda om våren. Etter klekking er dei avhengige av å finne rota til ei vertsplante. Dersom det ikkje finst slike planter i nærleiken, vil nematoden døy. Derfor vil det bli færre nematodar for kvart år som går utan tilgang på vertsplanter.

– Derfor er eit godt vekstskifte, fritt for vertsplanter til nematodane, heilt sentralt, seier Skuterud Vennatrø.

– I tillegg er det viktig å ha god kontroll på ugraset. Fleire ugrasarter er vertsplanter for korncystenematodar, og kan halde populasjonen oppe, også i eit elles godt vekstskifte, fortset forskaren.

Eit godt vekstskifte er også rådet Evju gir til bøndene som har fått store angrep.

– Det er lite dei kan gjere med problemet i år. Det finst ingen kjemiske middel mot nematodar, og mange bønder kan få store økonomiske tap. Løysinga blir å legge opp ein god plan for åra framover, og velje planter i vekstskiftet som kan redusera bestanden av nematodar.

Artskunnskap er viktig for å velje vekstskifte

Det er ikkje alltid heilt enkelt å lage eit vekstskifte som vil redusere mengden av nematodar. Det finst fleire ulike nematodar, og desse kan ha ulike vertsplanter.

For å gjere det lettare å lage eit godt vekstskifte har Skuterud Vennatrø vore med på å utvikle det digitale verktøyet Best4Soil. Verktøyet gir informasjon om kor stor skade ulike kulturplanter kan få ved angrep av ulike nematodar, og om dei er med å oppformeire nematodane. Då er det viktig å vite kva nematodeart som skal handterast. Ulike nematodar har ulike vertsplanter, og dette speler inn på korleis eit godt vekstskifte ser ut.

– For å kunne setje opp rett vekstskifte kan det difor være nyttig å ta ein jordprøve for å bestemme kva nematodar som finst i åkeren, utdjupar Skuterud Vennatrø.

Kan gi mindre kveite i åra framover

Tilbake i Vestfold forklarer Evju at nematodane kan avgrense kor mykje kveite som blir produsert i dei neste åra.

– Her i området er det gode forhold for å produsere kveite, men det finst ingen sorter av kveite som ikkje oppformeirar korncystenematodane, forklarer rådgivaren.

Det finst nokre byggsortar som er motstandsdyktige og som kan inngå i eit godt vekstskifte.

– Konsekvensen kan bli at det dei neste åra blir produsert mindre kveite, og meir bygg. Derfor hadde det vore fint om det i framtida fantes kveitesortar som var motstandsdyktige mot korncystenematodar, avsluttar Evju.