Luftskipsmasta i Vadsø blir freda

Riksantikvaren fredar onsdag 6. mai luftskipsmasta i Vadsø.   

Den 35 meter høge masta vart bygd i 1926, og speler ei viktig rolle i norsk polarhistorie. Den vart nemleg reist for Roald Amundsens, Lincoln Ellsworths og Umberto Nobiles ekspedisjon med luftskipet Norge over Nordpolen.  

Ekspedisjonen – med det offisielle namnet «Amundsen–Ellsworth–Nobile transpolar flight» - var den første vellykka flyginga over Nordpolen.  

Vadsø var ei av mellomlandingane for luftskipet på veg frå Italia og til Ny-Ålesund på Svalbard, og vidare over Nordpolen til Alaska.  

– Noreg har ei rik polarhistorie, og luftskipsmasta i Vadsø er eit heilt unikt kulturminne som fortel ein viktig del av denne historia. For 100 år sidan var merksemda retta mot Vadsø og Roald Amundsens ekspedisjon. No sikrar me dette unike kulturminnet for kommande generasjonar, seier klima- og miljøminister Andreas Bjelland Eriksen.  

Einaste gjenverande mast på fastlandet  

Luftskipsmasta i Vadsø er ein av svært få bevarte fortøyingsmaster for luftskip igjen i verda, og den einaste på det norske fastlandet.   

 Masta vart seinare også brukt ved Nobiles Italia-ekspedisjon i 1928.  

 For Norge-ekspedisjonen vart det også bygd ei mast på Ekeberg i Oslo, men denne vart riven under andre verdskrigen. Luftskipsmasta i Ny-Ålesund står framleis, og er allereie freda.   

– Denne fredinga handlar ikkje berre om sjølve masta, men også om landskapet rundt. Luftskipsmasta er eit landemerke i Finnmark og eit felles kulturminne som knyter lokal og nasjonal norsk historie til globale hendingar, seier riksantikvar Hanna Geiran.  

– Fredinga skal sikra og bevara luftskipsmasta som eit kulturhistorisk viktig døme på luftfartsteknologien til 1920-talet, som éin av berre to bevarte fortøyingsmaster for luftskip i Noreg, seier Geiran.   

Norsk nasjonsbygging og internasjonalt samarbeid  

Fredningen skal bidra til å bevara luftskipsmastas opphavlege konstruksjon, materialbruk og detaljering.   

I tillegg skal fredinga sikra bevaringa av mastas plassering, som ein utvald stoppestad på reisa over Nordpolen.  

Forutan sjølve masta, blir det også freda eit område på 50 meter i radius rundt henne.   

– Den historiske tilknytinga til Amundsen, Ellsworth og Nobile knyter masta til ein epoke prega av internasjonalt samarbeid, vitskaplege ambisjonar og stor global merksemd rundt polarutforskinga. Ekspedisjonane hadde også tyding for norsk nasjonsbygging og gjorde polarområda til ein viktig del av Noregs historie og identitet, seier Geiran. 

Fredinga etter kulturminneloven § 15 inkluderer:  

• Heile konstruksjonen, med materialbruk, overflater og overflatebehandling  

• Plakettene frå 60-årsjubileet for landinga med luftskipet Noreg frå 1986, og for 60-årsjubileet for landinga med luftskipet Italia frå 1988