90,9 millionar til norsk verdsarv

– Noreg har rik verdsarv som det er viktig at vi tek vare på. Tilskota vi no gir skal bidra til å ta vare på dei unike områda. Eg er glad for at vi i år styrkjer støtta med 10 millionar kroner, og at dette i år går til å betre ta vare på Rjukan – Notodden industriarv, som er eit viktig historisk industriminne både i nasjonal og internasjonal samanheng, seier klima- og miljøminister Andreas Bjelland Eriksen (Ap).

Åtte område i Noreg er skrivne inn på Unescos verdsarvliste: Bergkunsten i Alta, Bryggen i Bergen, Røros bergstad og Circumferensen (omlandet for den historiske gruvedrifta), fire punkt på Struves meridianboge, Urnes stavkyrkje, Vestnorsk fjordlandskap (Geirangerfjorden og Nærøyfjorden) og Vegaøyene i Nordland, i tillegg til industriarven Rjukan-Notodden.

–  Verdsarvlista er den mest prestisjefylte lista i verda. Det forpliktar til å tenkje langsiktig. Det er eit prinsipp i fordelinga vår å gi dei norske områda føreseieleg støtte. Vi er alle verdsarvingar! seier riksantikvar Hanna Geiran.

Støtter unik industriarv

Samla fordeler Riksantikvaren i år 90,9 millionar kroner til dei norske verdsarvområda og verdsarvsentera, frå post 78 og 79 i statsbudsjettet. 90,2 millionar kroner er no fordelte. Resten av midlane blir fordelt i løpet av året.

Til post 79 og norsk verdsarv er det sett av i alt nær 66,8 millionar kroner. Det er ein auke på ti millionar frå 2025, og denne auken er øyremerkt tiltak for industriarven på Rjukan og Notodden. I tillegg er 14 millionar av desse midlane alt fordelt gjennom tilsegn frå i fjor. 

– Vi er glade for ein auke som kan bidra til heilt nødvendige tiltak, seier riksantikvar Hanna Geiran.

Rjukan-Notodden industriarv er eit verdsarvområde med omfattande historisk infrastruktur som Hydros jernbanelinje og kraftstasjonar. Ferjene på Tinnsjøen, som transporterte varer og folk, er unike på verdsarvlista. 

Kvardagen i verdsarven

Noreg er gjennom verdsarvkonvensjonen forplikta til å forvalte dei åtte områda våre på verdsarvlista på beste måte. Kommunane er ansvarlege for planlegging i verdsarvområda og speler ei avgjerande rolle med å ta vare på verdsarven. I fjor støtta Riksantikvaren eit felles plan-nettverk for kommunane i verdsarvområde, i regi av Røros.  I år skal Tinn kommune i Telemark vere vertskap for dette.

– Samarbeid kan bidra til at vi tek best mogleg vare på verdsarven. Folk i verdsarvområda står på for å få til dette. Det skal dei ha ein stor takk for, seier Geiran.

Tilskot til verdsarvsenter

I tillegg til tilskota til verdsarv over post 79 i statsbudsjettet, gir staten 24,1 millionar kroner i støtte til besøkssenter for verdsarv over post 78. 18,8 millionar av desse midlane er fordelte til drift og utvikling av dei eksisterande sentera, og 5 millionar blir gitt i støtte til etableringa av eit besøkssenter i år øyremerkt Rjukan-Notodden i Hydroparken på Notodden.

Dei norske verdsarvsentera formidlar kunnskap om verdsarv, med særleg vekt på barn og unge. Sentera skal også bidra til lokal forankring og verdiskaping og viser mellom anna utstillinga "Vår verdsarv", som er eit bidrag frå staten til kvar enkelt verdsarvstad.

Tilskot til verdsarv, post 79: 

Søker Fylke  Søknadssum inn til Riksantikvaren  Samla utbetaling 2026 (tilskot i 2026 pluss tilsegn gitt i 2025) Vestnorsk fjordlandskap Geirangerfjorden Møre og Romsdal 9.288.568 4.000.000 Vestnorsk fjordlandskap Nærøyfjorden Vestland 9.062.000 4.800.000 Vegaøyan Nordland  12.823.198 5.650.000 Struves meridianbue Finnmark 2.323.000 1.850.000 Bergkunsten i Alta Finnmark 6.219.000 3.500.000 Røros Bergstad og Circumferensen Trøndelag og Innlandet 15.057.000 12.000.000 Rjukan-Notodden industriarv Telemark  36.383.500 17.700.000 Bryggen i Bergen Vestland 19.374.374 15.000.000 Urnes stavkikre Vestland 2.439.097 1.850.000 SUM 103.681.169 66.350.000

Tilskot til besøkssentre for verdsarv, post 78: 

Verdsarvsenter Grunntilskot Utviklingstilskot og investeringstilskot (øremerkte midlar) til verdsarvsentra Samla tildeling Vega Verdensarvsenter kr 2 170 000 kr 1 035 000 kr 3 205 000 Verdensarvsenter for bergkunst - Alta  kr 2 170 000 kr 500 000 kr 2 670 000 Fortidsminneforeningen Urnes stavkirke kr 2 170 000 kr 555 000 kr 2 725 000 Norsk fjordsenter/Geiranger kr 2 170 000 kr 450 000 kr 2 620 000 Struves meridianbue kr 2 170 000 kr 526 000 kr 2 696 000 MiST Rørosmuseet verdensarvsenter kr 2 169 999 kr 575 000 kr 2 744 999 Rjukan-Notodden industriarv kr 2 170 000 kr 5 000 000 kr 7 170 000 Sum kr 15 189 999 kr 8 641 000 kr 23 830 999