Riksantikvaren tilrår vikingarven som verdsarv

Riksantikvaren ønskjer at den norske vikingarven blir skriven inn på Noregs tentative liste for verdsarv.  

Den faglege tilrådinga blir levert til Klima- og miljødepartementet måndag 15.desember. 

Dei sju monumentale skipsgravhaugar som inngår i tilrådinga er Gjellestad i Østfold, Borrehaugene, Oseberghaugen og Gokstadhaugen i Vestfold, Storhaug i Rogaland, Myklebust i Vestland og Herlaugshaugen i Trøndelag.  

Landskapa rundt haugane er vitnesbyrd om makt og statsdanning i Noreg og ligg strategisk plassert langs «norðrvegr», vegen mot nord.  

– Skipsgravhaugane i Noreg er utan sidestykke i verda. Dei sju me har valt ut, er dei viktigaste kulturmiljøa frå vikingtid i Noreg, seier riksantikvar Hanna Geiran.  

Skip på museum kan ikkje nominerast 

Haugene og landskapa gir oss uvurderleg kunnskap om menneska til vikingtida, påpeikar ho.  

– Skipsgravene er meir enn monument. Dei speglar makta, trua og verdiane av vikingtida, og gir oss eit unikt innblikk i kva menneske den gongen meinte var avgjerande for liva etter døden, seier Geiran. 

– Gravhaugane bind saman landskapet med forteljingar frå mytologi og sagaer. Mange av desse historiene lever framleis, og det gjer skipsgravene til kulturminne med verdsarvverdi, seier ho. 

Det er skipsgravhaugane i landskapa sine som blir nominerte til oppføring på Noregs tentative liste for verdsarv, og ikkje Osebergskipet og Gokstadskipet som er på museum. 

– Unesco har strenge kriterium for verdsarv. Berre kulturmiljø og gjenstandar som framleis er på funnstaden kan bli nominerte. Osebergskipet og Gokstadskipet er på museum, og kan derfor ikkje bli nominert som verdsarv, forklarer Geiran. 

Regjeringa skal avgjera 

Riksantikvaren har samarbeidd med Kulturhistorisk museum ved Universitetet i Oslo, Arkeologisk museum ved Universitetet i Stavanger og Østfold og Vestfold fylkeskommunar om det faglege grunnlaget for tilrådinga.  

Ei breitt samansett referansegruppe med ekspertar frå heile landet har vore ein avgjerande støttespelar i arbeidet. Samarbeidet med alle dei involverte fylkeskommunane og kommunane har også vore svært godt. 

Det er gjort eit stort arbeid gjennom prosjektet med dei sju gravhaugane, som har gitt nye funn frå vikingtid og sentral ny kunnskap. Mellom anna vart Herlaugshaugen på Leka undersøkt i 2023, og Rundehågjen på Myklebust gjenopna og undersøkt hausten 2024.  

Bevaringstilstanden er utfordrande for fleire av kulturminna i prosjektet, og det er behov for styrkt innsats for å bevara desse for ettertida.  

På oppdrag frå Klima- og miljødepartementet har Riksantikvaren jobba med å vurdera kulturminne og -miljø frå vikingtid for mogleg oppføring på Noregs «venteliste» for verdsarv.  

Noreg har tidlegare prøvd å nominera vikingarv til Unesco i samarbeid med fleire andre land, men forslaget fall i 2015. I etterkant har fleire av dei andre landa gått vidare med sine eigne stader, og danskane lykkast i fjor då Unesco sette fem ringfort frå vikingtida på verdsarvlista.  

Det er regjeringa som vedtek om vikingarven eventuelt skal oppførast på Noregs tentative liste.  

Regjeringa vedtek også om Noreg skal gå vidare med forslaga på ventelista og starta ein nominasjonsprosess som grunnlag for behandling i Unesco.

Noreg har i dag åtte stader på verdsarv-lista.