15 prosent mindre oksygen i vestlandsfjordar på 30 år

– Når oksygeninnhaldet i ein så stor fjord som Sognefjorden har vorte redusert med nesten 15 prosent på berre 30 år, blinkar det ei varsellampe, seier Hilde Singsaas, direktør for Miljødirektoratet.  

Har undersøkt dei store fjordane 

Ein ny rapport som Norsk institutt for vassforsking (Niva) har laga på oppdrag frå Miljødirektoratet, viser ein nedgang i oksygen på omtrent 15 prosent i botnvatnet i tre større fjordar på Vestlandet. Endringa har skjedd på berre 30 år. Dette gjeld Storfjorden ved Ålesund, Sognefjorden og Byfjorden ved Bergen.  

Niva har brukt Sognefjorden som modell for å estimere årsakene til nedgangen i oksygen i dei store fjordane på Vestlandet. Varmare klima står ifølgje rapporten for ein tredel av oksygentapet, medan tilførsler av næringssaltar og partiklar frå fiskeoppdrett, jordbruk, avløp og industri står for to tredelar.  

– Varmare klima reduserer i stadig større grad oksygennivåa i store fjordar med låg vassutskifting på Vestlandet. Det gjer at fjordane har mindre evne til å tole andre store påverknadsfaktorar på oksygenet, som utslepp av nitrogen og fosfor frå oppdrettsnæring, jordbruk, avløp og industri, seier miljødirektør Hilde Singsaas.  

Ekstra sårbare fjordar 

Sognefjorden og mange andre fjordar på Vestlandet er grunne ved innløpet, og djupe innanfor. Dette gjer at det kjem inn mindre friskt og oksygenrikt vatn frå havet utanfor, enn i fjordar utan slike grunne tersklar. Derfor er mange vestlandsfjordar ekstra sårbare både for auka temperaturar og tilførsel av næringssaltar. 

– Nivas nye rapport om oksygentrendar i norske farvatn og annan kunnskap om fjordane våre er urovekkjande, og dette betyr at vi er nøydde til å følgje denne utviklinga tett framover, seier Hilde Singsaas.   

Kan utfordre dyrelivet på sikt 

I Sognefjorden har reduksjonen i oksygen i botnvatnet gjort at miljøtilstanden har gått frå å vere "svært god" til å nærme seg kategorien under, som er "god". Tilførselen av næringssaltar til fjordane har auka kraftig dei siste 30 åra.  Ifølgje den nye rapporten har tilførselen av nitrogen til Sognefjorden auka med 50 prosent, og av fosfor med heile 240 prosent.  

– Det er per i dag ikkje kritisk fare for at fisk og anna liv i fjordane døyr som følgje av at det har vorte mindre oksygen i vatnet, men viss utviklinga held fram vil dyrelivet få større og større utfordringar, seier Hilde Singsaas. 

Dei vedlagde figurane viser tilførsel av næringssalta fosfor og nitrogen til kysten av Sogn og Fjordane i perioden 1990 til 2021. Fiskeoppdrett (akvakultur) er klart største kjelde for tilførsel av både fosfor og nitrogen. Det same biletet gjeld resten av Vestlandet. Kjelde: TEOTIL.